در این مطلب می خواهیم همه نغمات مقام بیات را به ترتیب اجرا در تلاوت استاد محمد صدیق منشاوی بیان نماییم طوری که دارای جنبه های آموزشی برای قاریان محترم باشد.

نغمات مقام بیات به ترتیب آن:

1- بیات دوکاه 

- شاهد نغمه درجه اول مقام بیات است.

این نغمه معمولا در کف صدا توسط استاد استفاده نشده و ایشان اغلب از ثلاثی بیات تلاوت را آغاز می نمایند.

2- ثلاثی بیات 

- استفاده از سه درجه اول بیات - درجه سوم بیات در این نغمه نقش اساسی دارند

3- جنس بیات 

- استفاده از چهار درجه اول بیات - درجه چهارم بیات در این نغمه نقش اساسی دارند

4- بیات نوا 

- استفاده از درجات سوم، چهارم و پنجم بیات - درجه چهارم بیات در این نغمه نقش اساسی دارند

قاریان و فنون تلاوت


5- بیات حسینی 

- این نغمه از درجه پنجم بیات آغاز می گردد و به شکل بالارونده، به درجات بالاتر و معمولا تا درجه 7 بیات اشاره می شود - بنابراین در این نغمه درجه پنجم بیات نقش محوری دارد.

6- بیات عجمی 

- این نغمه از درجه ششم بیات آغاز می گردد و معمولا به شکل پایین رونده به درجات پایین تر اشاره می گردد بنابراین در این نغمه درجه ششم بیات نقش اساسی دارد.

تبصره: البته گاهی فرم صعودی آن با شروع از درجه 3 تا 6 بیات استفاده گردیده است.

7- بیات شوری

- ترکیب بیات-حجاز است که به فرم های صعودی و نزولی اجرا شده و می تواند در چند مرحله استفاده گردد.

8- جنس راست

- استفاده از راست در فضای بیات فقط به جهت مدگردی یا ارتقاء سطح صوتی تلاوت به میزان چهار درجه. 

9- نغمه راست چهارگاه

- نغمه ای در راست، که محور نغمه درجه 4 راست است.

10- جنس بیات جدید

- بیات جدیدی است که یک پرده بالاتر از راست قبل اجرا می شود. بنابراین با این انتقال، استاد  4+1 درجه اوج گیری می نماید

و بدین ترتیب دوباره نغمات ذکر شده در اکتاو دوم و اوج بیات تکرار می گردند

 در مطلب دوم فایل صوتی نغمات بیات با صدای استاد که فایلی ویرایش شده است قرار داده می شود.

نکات :

نکته 5-استاد می تواند در تلاوت های مختلف و یا حتی در یک تلاوت واحد (در برگشت مجدد به آیات) ترتیب  اجرای نغمات مختلف را تغییر داده و یا از تلوین نغمات بیات با یکدیگر استفاده نماید. مانند تلوین بین بیات عجمی و بیات شوری یا بیات حسینی و بیات شوری که متداول می باشد.

نکته 2-گاهی استاد این نغمات را با روش ابتکاری خود اجرا نموده یا به عبارت دیگر شخصی سازی کرده است.

نکته 3-نغمات ترکیبی مقام بیات مانند ترکیب بیات-حجاز (شوری) را می توان در دو یا چند مرحله اجرا نمود مثلا آن را در دو فراز که فراز اول فقط در جنس حجاز و فراز دوم در جنس بیات باشد، استفاده نمود.

بنابراین برای آشنایی عملی با نکات فوق الذکر به تحلیل تلاوت ها مراجعه گردد. البته قاریان تازه کار برای جلوگیری از سردرگمی فعلا با احتیاط عمل نمایند.