مقام شناسی فن تلاوت

- جنس یک واحد موسیقایی است و از چهار درجه (نت) تشکیل شده است که هر درجه با درجه بعدی یکی از فواصل ربع ، نیم ، سه چهارم ، یک ، یک و نیم پرده  را دارد که در اجناس گوناگون متفاوت و معین است .

- ثلاثی: به 3 نت پی در پی گفته می شود. (معمرلا سه درجه اول هر مقام)

- عقد: به 5 نت پی در پی گفته می شود. (معمرلا پنج درجه اول هر مقام)

 - هر مقام معمولا از دو جنس موسیقایی تشکیل شده است که این دو جنس به سه شکل به یکدیگر ارتباط می یابند. متداخل ، متصل ، منفصل 

متداخل : اگر درجه اول از جنس دوم بر روی درجه سوم از جنس اول قرار گیرد.

متصل : اگر درجه اول از جنس دوم بر روی درجه چهارم از جنس اول قرار گیرد.

منفصل : اگر درجه اول از جنس دوم با یک درجه فاصله نسبت به درجه چهارم از جنس اول قرار گیرد.

نکته- مقامات مختلف ممکن است حرکت در فرم صعودی با هبوطی آنها از لحاظ جنس دوم  یکسان نباشد. مثل مقام راست که در فرم نزولی آن جنس نهاوند به عنوان جنس دوم جای جنس راست را می گیرد.

نغمه : به ملودی های مختلف در یک مقام  گفته می شود.

 - نغمات مختلف می توانند :

1- دارای یک نت محوری یا شاهد باشند

2- یا اینکه درجات مختلف یک فاصله ی دو یا سه درجه ای و یا بیشتر، شنیده گردد ونتی شاخص نباشد.

نکته مهم 1- برای اینکه یک نغمه خود به تنهایی دارای شخصیت مستقل و قابل شناسایی باشد حداقل باید شامل سه درجه باشد.

- نغمات دو درجه ای به مقام یا نغمه قبل و بعد آن وابسته هستند.

- با یک درجه نغمه ای تشکیل نمی شود.

نکته مهم 2 - گاهی بعضی از مقامات به لحاظ فواصل بین درجات آن با یکدیگر مشابهند ولی در جمع بین فواصل (جنس اول و دوم) با یکدیگر متفاوتند و در اجرا تفاوت آنها محسوس میشود. مانند مقام فرعی نیشابورک و مقام فرعی نوروز راست. یا مقام کرد و مقام فرعی حجازکار کرد یا مقام فرعی فرحفزا و مقام فرعی نهاوند کردی.

تصویر : اگر مقامی را از درجه ای غیر از آنچه برایش تعریف شده آغاز نماییم می گویند  تصویر مقام اجرا گردیده است.

نکته مهم 3 - معمولا در تلاوت قرآن از مقامات در درجه خودشان استفاده نمی گردد و تصویر آنها کاربرد دارد. البته بعضی از قراء گاهی از مقامات در نت شروع اصلی آنها استفاده می کنند.

 قفله : حالت های آهنگین متفاوتی که در کلمه (یا کلمات) آخر یک فراز اجرا می گردد.

رکوز مقام : به درجه شروع (اول) هر مقام گویند.

غماز مقام : به درجه پنجم هر مقام گویند.

جواب مقام : به درجه هشتم هر مقام گویند (یا درجه شروع مقام در یک اکتاو بالاتر)

مقدمه تلاوت : به کلیه نغماتی که قبل از اوج گیری استفاده می گردد.

مدولاسیون : اجرای نغماتی با هدف تغییر مقام یا ارتقاء سطح صوتی تلاوت و یا هر دو 

اکتاو اصلی یا اساسی : اکتاوی است که قاری پس از اوج گیری ، در آن به اجرای اصلی خود می پردازد که البته می تواند در طول اجرا با مدولاسیون تغییر یابد.

درجه شروع (قرار) : درجه اول هر مقامی که تلاوت در آن اجرا می شود.

درجه مرجع یا پایه : منظور درجه اول مقامی که در اکتاو اساسی (اکتاو دوم) اجرا می گردد که با تکنیک های مدگردی قابل تغییر است.

درجه صفر : تعدادی از قراء بزرگ گاهی در ادامه اجرا ی خود پس از مقدمه تلاوت ، برخی از نغمات را نه از درجه اول اکتاو اساسی بلکه از یک پرده پایین تر از درجه اول اکتاو اساسی اجرا می نمایند که اصطلاحا آن را درجه صفر می نامیم.

/ 0 نظر / 233 بازدید